บัณฑิต เอนกพูนสินสุข

 

  • กระแสการโหยหาและหวนรําลึกถึงเรื่องราวในอดีตเกิดขึ้นอยู่เสมอ และมักถูกหยิบยกขึ้นมาเป็นองค์ประกอบในการทำการตลาดอยู่บ่อยครั้ง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในแวดวงของอุตสาหกรรมการท่องเที่ยว
  • ย้อนกลับไปดูกันว่า ยุค 90 มีเทคโนโลยีอะไรบ้าง ที่เข้ามาพลิกโฉมหน้าประวัติศาสตร์การท่องเที่ยวหลายอย่างเช่น World Wide Web, Online Map, E-Ticket, และ Online Travel Agency เป็นต้น

 

ย้อนกลับไปสมัยเด็ก ผมเคยได้ยินคำบอกเล่าประโยคหนึ่งที่ว่า “เด็ก ๆ มักชอบพูดถึงเรื่องอนาคต ในขณะที่ผู้ใหญ่มักพูดถึงเรื่องราวในอดีตที่ผ่านมา” ในช่วงเวลานั้นคำพูดที่ว่านี้ฟังดูแล้วก็มิได้เข้าใจหรือรู้สึกอะไรสักเท่าไหร่ จนกระทั่งเมื่อเติบโตขึ้น กาลเวลาและประสบการณ์เริ่มเข้ามาอธิบายความหมายของคำพูดดังกล่าวและทำให้เริ่มเข้าใจมากยิ่งขึ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งช่วงเวลาวิกฤติ COVID-19 ในครั้งนี้ที่เข้ามากระตุ้นให้เรายิ่งนึกถึงวันวาน

 

ที่ผ่านมากระแสความโหยหาและการหวนรำลึกถึงเรื่องราวต่าง ๆ ในอดีต เกิดขึ้นอยู่เสมอและมักถูกหยิบยกขึ้นมาเป็นองค์ประกอบในการทำการตลาดอยู่บ่อยครั้ง แต่หากพูดถึงกระแสย้อนยุคที่กำลังมาแรง ณ ตอนนี้ และได้รับความสนใจมากที่สุดในช่วงปีสองปีที่ผ่านมา ก็คงหนีไม่พ้นกระแสหวนรำลึกช่วงเวลายุค 90

 

ทำไมต้อง 90

 

ยุค 90 – เชื่อได้เลยว่า หลายคนหรือเกือบทุกคนที่กำลังอ่านบทความนี้คือคนที่เติบโตและมีประสบการณ์การใช้ชีวิตในช่วงเวลายุค 90 มาอย่างโชกโชนไม่มากก็น้อยอย่างแน่นอน

 

ยุค 90 นับเป็นอีกหนึ่งยุคที่มีการเปลี่ยนแปลงทางด้านเทคโนโลยีมากมาย ถือได้ว่าเป็นหนึ่งในช่วงเวลาที่สำคัญของมนุษยชาติเลยก็ว่าได้ ถึงขณะที่ว่าหลายคนต่างขนานนามว่าเป็น ‘ช่วงเวลาคาบเกี่ยวระหว่าง แอนะล็อกและดิจิทัล’

 

ย้อนกลับไปช่วงเวลานั้น – ประสบการณ์การเดินทางในยุค 90 ก่อนการอุบัติขึ้นของเทคโนโลยีหลาย ๆ ประเภท การเดินทางด้วยรถยนต์ไปยังสถานที่ต่าง ๆ เป็นอะไรที่ต้องเตรียมความพร้อมแบบสุด ๆ ต้องเตรียมแผนที่ (ต้องอ่านเป็นด้วย) ต้องใช้ความจำ ต้องศึกษาร้านอาหาร/ที่เที่ยว หรือแม้กระทั่งต้องคอยลุ้นว่าคนท้องถิ่นจะช่วยบอกทางเราได้หรือไม่ เรียกได้ว่าเป็นอะไรที่ไม่ง่ายเลยเมื่อเทียบกับยุคปัจจุบันที่มีทั้ง GPS นำทาง TripAdvisor แนะนำสถานที่เที่ยว/ร้านอาหาร จองที่พักออนไลน์ หรือแม้กระทั่งการบินไปไหนมาไหนที่ราคาแสนจะถูกถึงแม้การเดินทางในยุคนั้นจะเป็นเรื่องที่ไม่ง่าย แต่ในขณะเดียวกัน

ยุค 90 ก็ถือได้ว่าเป็นจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนแปลงและการเริ่มต้นของเทคโนโลยีที่สำคัญมากมาย เทคโนโลยีจำนวนมากที่เกิดในยุคนั้นได้สร้างการเปลี่ยนแปลงต่อการดำรงชีวิตและการเดินทางของมนุษยชาติจนมาถึงทุกวันนี้ 

 

เรามาย้อนไปดูพร้อม ๆ กันดีกว่าว่ายุค 90 มีเทคโนโลยีอะไรบ้างที่เข้ามาพลิกเปลี่ยนโฉมหน้าประวัติศาสตร์การท่องเที่ยว 

 

World Wide Web

 

 

ช่วงเดือนมีนาคม ปี 1989 เก้าเดือนก่อนย่างเข้าสู่ยุค 90 มีเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์เทคโนโลยีสำคัญได้เกิดขึ้นเมื่อนักวิทยาศาสตร์คอมพิวเตอร์ชาวอังกฤษ Tim Berners-Lee ได้คิดค้นแนวคิด World Wide Web ขึ้น และแนวคิดดังกล่าวถูกนำไปพัฒนาในทันทีและเปิดให้ทั่วโลกได้ใช้อย่างเป็นทางการ เมื่อวันที่ 30 เมษายน 1993  (World WideWeb Consortium 2021) (Time 2014)

 

World Wide Web (WWW) คือ เครือข่ายที่เชื่อมต่อกันทั่วโลก เป็นระบบการเชื่อมโยงเครือข่ายข้อมูลข่าวสาร ใช้ในการค้นหาข้อมูลข่าวสารบนโลกอินเทอร์เน็ต ทำให้สามารถเข้าถึงข้อมูลข่าวสารจากแหล่งข้อมูลหนึ่งทั้งข้อมูลในระยะใกล้หรือข้อมูลในระยะไกลได้ โดยข้อมูลที่แสดงผลจะถูกเก็บอยู่ในรูปแบบเอกสาร Hyper Text หรือข้อมูลที่ถูกจัดในรูปแบบเว็บบนฐานข้อมูลขนาดใหญ่ โดยสามารถเข้าถึงข้อมูลและเรียกดูได้ผ่านการใช้งาน Web Browser อาทิ Microsoft Internet Explorer, Firefox, Safari และ Google chrome เป็นต้น

 

WWW กลายเป็นหนึ่งสิ่งประดิษฐ์ที่เข้ามาสั่นสะเทือนทุกแวดวงอุตสาหกรรม อุตสาหกรรมการท่องเที่ยวก็เช่นกัน WWW เข้ามาปรับเปลี่ยนช่องทาง/กระบวนการเผยแพร่และการค้นหาข้อมูลด้านการท่องเที่ยวที่แตกต่างและแปลกใหม่จากยุคก่อนโดยสิ้นเชิง ซึ่งภายหลังจากนั้นเป็นต้นมา WWW ก็ได้เข้ามาแทนที่แหล่งข้อมูลและรูปแบบการจัดเก็บเอกสารที่ใช้กระดาษเป็นจำนวนมาก 

 

สำหรับผู้ประกอบการและแหล่งท่องเที่ยวแล้วนั้น WWW ได้เข้ามาปฏิวัติวิธีการทำการตลาดและรูปแบบโครงสร้างการทำงานร่วมกันภายในธุรกิจการท่องเที่ยวแบบเก่า ๆ โดยสิ้นเชิง การจัดการข้อมูลที่รวดเร็วขึ้นและมีความเป็นอัตโนมัติมากขึ้น ได้เข้ามามีส่วนสำคัญในการลดปริมาณพนักงาน โดยเฉพาะอย่างยิ่งพนักงานรับสายโทรศัพท์ที่ในสมัยก่อนต้องใช้จำนวนมากเพื่อคอยให้ข้อมูลแก่นักท่องเที่ยวและผู้สนใจซื้อทัวร์

 

Google

 

ปี 1995 – คือจุดเริ่มต้นของบริษัทพัฒนา Search Engine ยักษ์ใหญ่ของโลก ‘Google’ จุดเริ่มต้นของ Google เกิดขึ้นจากการจับมือร่วมกันของนักศึกษา 2 คน จากมหาวิทยาลัยสแตนฟอร์ด (Stanford University) แลร์รี่ เพจ (Larry Page) และเซอร์เกย์ บริน (Sergey Brin) โดยพวกเขาทั้งสองคนได้มีโอกาสทำงานร่วมกันและได้สร้างเครื่องมือค้นหาที่ชื่อว่า Backrub ขึ้น เครื่องมือตัวนี้ทำงานโดยใช้ลิงก์เป็นตัวกำหนดความสำคัญของหน้าเว็บแต่ละหน้าใน WWW และภายหลังเจ้า Backrub เปลี่ยนชื่อเป็น Google จนถึงทุกวันนี้  (Google 2021) ชื่อ Google เป็นคำศัพท์ทางคณิตศาสร์ (นิพจน์คณิตศาสตร์) ที่ใช้เรียกหมายเลข 1 ตามด้วยเลขศูนย์อีกจำนวน 100 ตัว ซึ่งเป็นการแสดงออกถึงวิสัยทัศน์ของ Larry Page และ Sergey Brin ที่ต้องการจัดระเบียบ/จัดการข้อมูลจำนวนมหาศาลที่อยู่ในเว็บ

 

 

Google เข้ามาพลิกโฉมหน้าการค้นหาข้อมูลภายในโลกอินเทอร์เน็ตด้วยการผูกเงื่อนไข (Criteria) ที่แตกต่างออกไปจาก Search Engine อื่น ๆ ในยุคนั้น เพื่อให้การค้นหามีประสิทธิภาพ มีความสอดคล้อง และตรงตาม/ใกล้เคียงกับสิ่งที่ผู้ใช้งานค้นหามากที่สุด 

 

ในสมัยนั้นก่อนมี Google การค้นหาบนโลกอินเทอร์เน็ตจะยึดจากจำนวนคำค้นหาที่แสดงอยู่ในแต่ละหน้าเว็บไซต์เป็นหลัก ยิ่งมีคำที่ตรงกันจำนวนมากเท่าไหร่ หน้าเว็บไซต์นั้นก็จะถูกค้นพบได้ง่ายมากยิ่งขึ้น แต่การทำงานของ Google Search Engine นั้นแตกต่างออกไปและไม่ได้มีกลไกการทำงานเช่นนั้น Google ใช้เทคโนโลยี PageRank ในการจัดลำดับและจำแนกความสำคัญของแต่ละเพจผ่านการใช้งาน backlink* ทำให้ผู้ใช้งานสามารถค้นพบสิ่งที่ค้นหาในอินเทอร์เน็ตได้ง่าย ตรงวัตถุประสงค์ ซึ่งไม่แปลกใจเลยที่ในปัจจุบัน Google ก็ได้กลายเป็น Search Engine อันดับหนึ่งของโลกไปเสียแล้ว แค่ในประเทศไทยเพียงลำพังก็มีส่วนแบ่งการตลาดสูงถึงร้อยละ 99.33 เลยทีเดียว  (Khaosod 2019)

 

ไม่ต้องพูดถึงเลยว่า Google มีบทบาทอะไรสำคัญต่ออุตสาหกรรมการท่องเที่ยวบ้าง ทั้งการที่แต่ละบริษัท ประเทศ หรือแม้แต่ผู้ประกอบการต่างพากันอัดฉีดและแย่งชิงเพื่อให้ตนเองสามารถแสดงอยู่บนหน้าแรก ๆ ของ Search Engine Google หรือแม้แต่เทคโนโลยีอื่น ๆ ที่บริษัทนี้ได้พัฒนาเพิ่มเติมอย่าง Google Map และ Google Translation เป็นต้น

 

backlink* คือ การที่เว็บไซต์อื่น ๆ ลิงก์มาหาเว็บไซต์ของเรา ยิ่งมีคนพูดถึงหรือลิงค์ถึงมากก็จะสามารถค้นหาได้ง่ายมากยิ่งขึ้น

 

แผนที่ออนไลน์ (Online Map)

 

แผนที่ออนไลน์ที่สามารถปฏิสัมพันธ์กับผู้ใช้ได้ หรือ Interactive Map ถูกพัฒนาขึ้นครั้งแรกของโลกในปี 1993 โดย Steve Putz จากศูนย์วิจัย Xerox PARC หรือ Palo Alto Research Centre ซึ่งเป็นศูนย์วิจัยเทคโนโลยีและนวัตกรรมภายใต้บริษัทแม่ Xerox Holdings Corporation

 บริษัทยักษ์ใหญ่ผู้ให้บริการด้านเทคโนโลยีสื่อสิ่งพิมพ์ที่หลายคนรู้จักเป็นอย่างดี (Digital Archaeology 2016) นับเป็นครั้งแรกของโลกที่เราสามารถดูแผนที่ในรูปแบบออนไลน์และสามารถคลิกเพื่อเลือกเฉพาะจุดได้ ซึ่งแตกต่างจากแผนที่กระดาษที่เราคุ้นเคยและใช้กัน ณ ช่วงเวลานั้น

 

 

การพัฒนา Online Interactive Map ของ PARC กลายเป็นจุดเริ่มต้น และหลังจากนั้นเป็นต้นมาก็มีการพัฒนาแผนที่ Online Interactive Map

 จากบริษัทอื่น ๆ อย่างต่อเนื่องจนกระทั่งเข้าสู่ปี 2005 ที่ Google Earth ถูกเปิดตัวออกมาให้ผู้คนใช้งาน Online mapping บน WWW และกลายเป็นส่วนสำคัญของการท่องเที่ยวไปโดยปริยาย ไม่ว่าจะเป็นการเข้าถึงข้อมูลที่แผนที่แบบ Realtime เฉพาะเจาะจง การวางแผนเส้นทางการเดินทางภายใน/ต่างประเทศ (Hjalager 2015)

 

Electronic Ticket

 

Electronic Ticket หรือ E-Ticket คือวิธีการ/ขั้นตอนการแจกจ่ายบัตรโดยสารเพื่อใช้ในการเดินทางโดยเฉพาะการเดินทางโดยเครื่องบินโดยสารยุค 90 ช่วงปี 1994 ระบบ E-ticket ถูกนำมาใช้ในอุตสาหกรรมการบินเป็นครั้งแรกโดยสายการบิน United Airlines ในช่วงเวลานั้น การพัฒนายังไม่ได้รับความนิยมมากเท่าที่ควร แต่ท้ายที่สุดก็ได้กลายเป็นบรรทัดฐานและกลายเป็นสิ่งสำคัญที่ทุกสายการบินต้องมี หลังจากที่ IATA ได้ออกกฎบังคับให้ทุกสายการบินต้องปฏิบัติในปี 2004 (Hjalager 2015)

การนำระบบ E-ticket มาใช้ช่วยสร้างความสะดวกสบายและช่วยให้สายการบินประหยัดงบในการพิมพ์บัตรโดยสารได้ สำหรับประโยชน์ที่ผู้โดยสารได้รับคือ ความสะดวกสบาย ประหยัดเวลา ราคาถูก ไม่ต้องกลัวหาย (สามารถพิมพ์เองใหม่ได้) และไม่ต้องเสียเวลารอรับบัตรโดยสารตัวจริงจากตัวแทนหรือบริษัทนำเที่ยว 

 

ปัจจุบันระบบ E-Ticket ยังคงถูกใช้และนำไปพัฒนาอย่างต่อเนื่องภายในอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวในหลายด้าน (Amadeus 2021) อาทิ บัตรเข้าร่วมงานเฟสติวัล บัตรเข้าร่วมงาน Event/งานสัมมนา หรือแม้แต่บัตรโดยสารรถประจำทางหรือรถไฟ

 

Online Travel Agency

 

ในปี 1996 บริษัท Microsoft ได้เปิดตัว Expedia แพลตฟอร์ม Online Travel Agency ขนาดใหญ่ที่สนับสนุนให้นักเดินทางสามารถจองบัตรโดยสารเครื่องบิน ที่พัก และเช่ารถได้ผ่านระบบออนไลน์ในที่เดียว

นับเป็นจุดเริ่มต้นของการให้บริการด้านการเดินทางแบบเบ็ดเสร็จ ณ จุดเดียวหรือ One stop service ด้านการท่องเที่ยวผ่านระบบออนไลน์ขนาดใหญ่ และต่อมาไม่นานโมเดลธุรกิจนี้ก็เจริญเติบโตและมีหลากหลายเพิ่มมากขึ้น

 

ถึงแม้ว่า

 

ท้ายที่สุดแล้วนั้นแม้ว่ายุค 90 เป็นยุคที่มีเทคโนโลยีและนวัตกรรมที่เกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยวเกิดขึ้นหลายอย่าง พลิกโฉมให้การเดินทางท่องเที่ยวสะดวกและง่ายดายมากยิ่งขึ้น แต่ในขณะเดียวกันยุค 90 ก็ได้กลายเป็นช่วงเวลาในอดีตที่น่ารำลึกถึง เป็นช่วงเวลาสนุกสนานที่พวกเราได้หวนรำลึกถึงประสบการณ์ที่เด็ก ๆ ในสมัยนี้คงยากที่จะได้สัมผัสทั้งประสบการณ์การเดินทางที่ต้องแย่งกันเลือก CD เพลงเพื่อเปิดในรถ การเดินทางกับเพื่อนที่ต้องพึ่งใครสักคนที่อ่านแผนที่เป็น หรือแม้กระทั่งประสบการณ์เที่ยวแบบหลง ๆ ไม่รู้จะไปถึงที่หมายเมื่อไหร่ แต่ก็ได้เจอกับประสบการณ์ที่ดีและเอากลับมานั่งคุยกันกี่รอบก็ไม่เบื่อ 

 

ประสบการณ์การเดินทางในยุค 90 เป็นสิ่งที่สนุกและหลาย ๆ คนคงหวนรำลึกคิดถึงอยู่เสมอ ไม่แปลกใจเลยที่หลายธุรกิจท่องเที่ยวเริ่มหยิบยกความโหยหาในช่วงเวลานี้มาทำการตลาด ทั้งการออกแบบโรงแรมสไตล์ 90 การจัดเฟสติวัลรวมเพลงฮิตยุค 90 หรือแม้แต่กระแสการกลับมาของการท่องเที่ยวแบบเดินป่าและแคมป์ปิ้งเคยได้รับความนิยมในยุค 90

 

การรำลึกถึงอดีตเป็นเรื่องที่ดีต่อใจ แต่อย่างไรก็ตามปัจจุบันก็เป็นสิ่งที่ยังคงดำเนินต่อไป แม้ว่าเทคโนโลยีที่เกิดขึ้นในยุคนั้นจะทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในด้านต่าง ๆ มากมาย แต่การพัฒนาก็ยังเป็นสิ่งที่จำเป็นต้องดำเนินต่อไปในยุคนี้และต่อ ๆ ไปไม่มีวันสิ้นสุด

 

ที่มา :

  • Insider 2020, Vintage photos show what air travel looked like in every decade Retrieved from: https://www.insider.com/air-travel-in-every-decade-2017-8
  • Amadeus 2013, The top 5 innovations that have changed theway we travel forever Retrieved from: https://amadeus.com/en/insights/blog/the-top-5-innovations-that-have-changed-the-way-we-travel-forever
  • World Wide Web Consortium (W3C) 2021, W3C Strategic Highlights, April 2021 Retrieved from: https://www.w3.org/
  • Time 2014, The Web at 25: Revisiting Tim Berners-Lee’s Amazing Proposal Retrieved from: https://time.com/21039/tim-berners-lee-web-proposal-at-25/
  • Google 2021, จากโรงรถสู่ Googleplex Retrieved from: https://about.google/our-story/
  • Khaosod 2019, Google: Lifestyle Retrieved from: https://www.khaosod.co.th/lifestyle/news_2951276
  • Hjalager A. 2015, Foundations of Tourism Research: A Special Series – 100 Innovations That Transformed Tourism Retrieved from: https://www.gu.se/sites/default/files/migrated/1584861_hjalager-100-innovations-that-transformed-tourism-kopia.pdf